สมัยราชอาณาจักรศรีอยุธยา เมื่อครั้งคนไทยกลุ่มหนึ่งรวมกันตั้งอาณาจักรสุโขทัยนั้น ต่อมาได้มีคนไทยอีกกลุ่มหนึ่งรวมกันตั้งอาณาจักรอีกแห่งหนึ่งทางทิศใต้ ของกรุงสุโขทัยเรียกว่า "อาณาจักรศรีอยุธยา" มีเมืองหลวงตั้งอยู่ที่พระนครศรีอยุธยา พระเจ้าแผ่นดินพระองค์แรกมีพระนามว่า "สมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑" หรือเรียกกันสั้นๆ ว่า "พระเจ้าอู่ทอง" ในเวลาต่อมาพระเจ้าแผ่นดินของราชอาณาจักรศรีอยุธยา ทรงมีความรู้ความชำนาญในการฝึกหัดทหารให้รู้จักใช้อาวุธต่างๆ อย่างคล่องแคล่ว จนทำให้กองทัพ ของพระราชอาณาจักรศรีอยุธยาเก่งกล้าขึ้น เมื่อรบกับกองทัพสุโขทัยจึงได้ชัยชนะ และสามารถรวมราชอาณาจักรซึ่งเคยรุ่งเรือง มาเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรศรีอยุธยา เรื่องที่น่าสังเกตในการสืบสันตติวงศ์ของพระเจ้าแผ่นดินแห่งกรุงศรีอยุธยาก็คือ ความไม่มั่นคงในการเป็นพระเจ้าแผ่นดิน มีการประทุษร้าย ยึดอำนาจอยู่เนืองๆ พระเจ้าแผ่นดินบางราชวงศ์ก็มีเพียง ๒ พระองค์ หรือมิฉะนั้น ก็มีการผลัดเปลี่ยนกันเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ในระหว่างสองราชวงศ์ เป็นต้น เหตุการณ์เช่นนี้ แสดงว่า มีผู้มีอำนาจเท่าเทียมกันอยู่หลายพวก ถ้าหัวหน้าของพวกใดมีกำลังทหารมากกว่า ก็ทำร้ายฝ่ายที่กำลังครองอำนาจอยู่ได้ การที่ไม่สามารถไว้วางใจกันได้นี้ ยังผลให้เกิดการแตกแยก สู้รบกัน ผู้ที่มีความรู้ความ สามารถต้องเสียชีวิตไปคราวละมากๆ เมื่อมีศัตรูอื่นมารุกรานก็ไม่มีกำลังเพียงพอที่จะต่อต้านได้ | |
| กรุงศรีอยุธยาตั้งมาได้ ๒๑๙ ปี คือ ตั้งแต่ พ.ศ. ๑๘๙๓ ถึง พ.ศ. ๒๑๑๒ ต้องเสีย เอกราช เมื่อกองทัพพม่ายกมาโจมตีถึงพระนครศรีอยุธยา ในสมัยสมเด็จพระมหินทราธิราช พ.ศ. ๒๑๑๒ พม่าเข้าครอบครองอยู่ระหว่างรัชกาลสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชประมาณ ๑๕ ปี สมเด็จพระนเรศวรตั้งแต่ยังดำรงพระยศเป็นพระมหาอุปราช สามารถกู้เอกราชได้ เมื่อ พ.ศ. ๒๑๒๗ |
ในเวลาต่อมาอีก ๑๘๓ ปี คือ ระหว่าง พ.ศ. ๒๑๒๗ ถึง พ.ศ. ๒๓๑๐ กองทัพพม่าก็ยกมาตีกรุงศรีอยุธยาอีก ในสมัย สมเด็จพระเจ้าเอกทัศ พ.ศ. ๒๓๑๐ ไทยต้องพ่ายแพ้เสียเอกราชอีกเป็นครั้งที่สอง สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ตั้งแต่ดำรงพระยศเป็น พระยาวชิรปราการ (สิน) สามารถกู้เอกราชได้เมื่อ พ.ศ. ๒๓๑๐ คือ ในปีเดียวกันนั้นเอง พระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยา มีรวมทั้งสิ้น ๓๓ พระองค์ อยู่ในราชวงศ์ต่างๆ ๕ ราชวงศ์ นับอายุกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี ตั้งแต่แรกสร้าง จนถึงปีที่เสียเอกราชเป็นครั้งที่สอง รวมเวลา ๔๑๗ ปี |
พระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยา ซึ่งมีพระเกียรติประวัติรุ่งโรจน์ เป็นที่ภาคภูมิใจของคนไทย มีหลายพระองค์ เช่น สมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑ (พระเจ้าอู่ทอง) ทรงสร้างพระนครศรีอยุธยาเป็นราชธานี ทรงตีนครธมเมืองหลวงของเขมรได้ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ทรงวางระเบียบการปกครองบ้านเมืองทั้งฝ่ายทหาร และพลเรือน ส่วนใหญ่มีระเบียบปฏิบัติอย่างดีทางการพลเรือน |
|
สมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ ทรงปรับปรุงระเบียบการทหาร และทรงเปิดทางพระราชไมตรี และการพาณิชย์กับประเทศฝ่ายตะวันตก คือ โปรตุเกส เป็นประเทศแรก สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงกอบกู้เอกราชของชาติไทยจากการเป็นเมืองขึ้นของพม่า ทรงทำสงครามยุทธหัตถีชนะพระมหาอุปราชพม่า สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ทรงเปิดทางพระราชไมตรีกับต่างประเทศหลายประเทศ ที่สำคัญ คือ ความสัมพันธ์กับพระเจ้าแผ่นดินฝรั่งเศส ในรัชสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ ๑๔ ซึ่งเป็นพระเจ้าแผ่นดินผู้มีอำนาจมากที่สุดในยุโรปขณะนั้น |